Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, rahmetle anılıyor

Cumhuriyet sonrası kaleme alınan ilk Türkçe Kur’an tefsiri Hak Dini Kur’an Dili’ni yazan mütefekkir ve din âlimi Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, vefatının 79. yılında rahmetle anılıyor.

GÜNDEM 28.05.2021, 04:35
5
Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, rahmetle anılıyor
Anadolu Ajansı muhabirinin derlediği bilgilere göre, Muhammed Hamdi, Elmalı Şer’iyye Mahkemesi Başkatibi Numan Efendi ile Fatma Hanım’ın oğlu olarak 1878’de Antalya’nın Elmalı ilçesinde doğdu. Ailesi, soy ismini de aldığı Burdur’un Gölhisar ilçesine bağlı Yazır köyünden olan Muhammed Hamdi, ilk ve ortaöğrenimi ile hafızlığını Elmalı’da tamamladı. Muhammed Hamdi, daha sonra eğitimine devam etmek için dayısı Mustafa Efendi ile 1895’te İstanbul’a giderek, Küçük Ayasofya Medresesi’ne yerleşti.

Beyazıt Camii’ndeki derslerine devam ettiği Kayserili Mahmud Hamdi Efendi’den icazet aldı. Bundan sonra hocası “Büyük Hamdi”, kendisi de “Küçük Hamdi” diye anılmaya başlandı. Yazılarında da bu imzayı kullandı. Soyadı kanunu çıkınca babasının köyünün ismi olan Yazır’ı soy ismi olarak aldıysa da daha çok doğum yeri olması sebebiyle “Elmalılı” diye meşhur oldu.
Muhammed Hamdi, öğrenimi sırasında Bakkal Arif Efendi ile Sami Efendi’nin hat derslerine devam ederek, onlardan da icazet aldı. 1904 yılında girdiği “ruus” imtihanını kazanan Muhammed Hamdi, aynı dönemde kadı mektebi yerine kurulan Mekteb-i Nüvvab’ı birincilikle bitirdi. Muhammed Hamdi, bir taraftan da kendi gayretiyle edebiyat, felsefe ve musiki öğrendi. Beyazıt Medresesi’nde 1905-1908’de dersiamlık yaptıktan sonra II. Meşrutiyet’in ilk meclisine Antalya mebusu olarak girdi.

Daha sonra Şeyhülislamlık Mektubi Kalemi’nde görev aldı. Mekteb-i Nüvvab ve Mekteb-i Kudat’ta fıkıh, Medresetü’l-Mütehassısin’de usul-i fıkıh, Süleymaniye Medresesi’nde mantık, Mülkiye Mektebi’nde vakıf hukuku dersleri okuttu.
1915-1917 yıllarında padişahın huzur derslerine muhatap olarak katıldı. 1918’de şeyhülislamlık bünyesinde kurulan Darü’l-Hikmeti’l-İslamiyye üyeliğine, bir süre sonra da bu kurumun başkanlığına atandı. Israrlı teklifler üzerine Damat Ferit Paşa’nın birinci ve ikinci hükümetlerinde Evkaf Nazırı (Vakıflardan sorumlu bakanlık) olarak görev yaptı.
Muhammed Hamdi, 15 Eylül 1919’da ayan heyeti üyeliğine tayin edilirken, ilmi rütbesi de Süleymaniye Medresesi müderrisliğine yükseltildi. Cumhuriyet’in ilanı üzerine memuriyet yaptığı kurumlar lağvedilince açıkta kaldı.

Millî Mücadele sırasında İstanbul hükümetlerinde görev yaptığı için İstiklâl Mahkemesi’nce gıyabında idama mahkûm edilmesi üzerine Fatih’teki evinden alınarak Ankara’ya götürüldü ve 40 gün tutuklu kaldı. Mahkeme sonunda suçsuz bulunarak serbest bırakıldı.
Yaşanan bu olaydan sonra camiye gitme dışında evinden hiç çıkmadı. Maddi sıkıntı çektiği bu dönemde “Metalib ve Mezahib” adlı tercüme eserini tamamladı. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Türkçe bir tefsir hazırlatılması kararı alınınca Diyanet İşleri Reisliği tarafından bu işle görevlendirildi. Dönemin Diyanet İşleri Başkanı Rifat Börekçi ve yardımcısı Ahmet Hamdi Akseki’nin teklifini kabul eden Elmalılı, tefsiri yazmaya başladı. 1926’da başladığı “Hak Dini Kur’an Dili” adını verdiği eserini 1938’de bitirmeyi başardı.

Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, 27 Mayıs 1942’de, kalp yetmezliğinden Erenköy’de vefat etti ve Sahrayıcedid Mezarlığı’na defnedildi. Çağdaşları arasında az rastlanan geniş kültürlü mütefekkir bir din âlimi olan Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, aynı zamanda sanatçı bir kişiliğe sahipti. Türkçe, Arapça ve Farsça şiirler yazdı, Fransızca tercümeler yapan, musikiye de ilgili olan Elmalılı’nın sanatçı kişiliği daha çok hattatlığı da ön plana çıktı. Sülüs, nesih, ta’lik ve celi türünde çeşitli levhalar yazdı. Muhammed Hamdi, rik’a ve icazet hattında da başarılı görülerek, son devrin seçkin hattatları arasında sayılır.

Muhammed Hamdi, İslami ilimlerdeki derin hakimiyetinin yanı sıra felsefi düşünce ve pozitif ilimler alanında da sağlam bir anlayışa sahipti. Dini endişelerle pozitif ilimlerin önüne engel konulmaması gerektiğini ısrarla savundu. “Hak Dini Kur’an Dili” adlı başarılı tefsiri ile bilinen Elmalılı’ya göre, Kur’an-ı Kerim hiçbir dile hakkıyla tercüme edilemez. İhtiva ettiği manaları keşfetmek çok zor olmakla birlikte Kur’an’ı tefsir edebilmek için kelimelerin gerçek anlamını belirlemek önemlidir. Lafız ve mana bakımından ilişkili olan kelimeler arasında bağlantı kurmak, lafızların yer aldığı metnin genel kompozisyonunu dikkate almak ve neticede kastedilen asıl mana ile tali manaları ayırt etmek gerekir. Elmalılı, tefsirini hazırlarken bazı önemli müfessirlerin eserlerinden geniş ölçüde faydalanırken fıkhi konularda genellikle Hanefi mezhebinin kaynakları ile yetindi. Kur’an-ı Kerim’i tefsir ederken döneminin tartışma konularına da yer verip bunlardan Kur’an’a uygun olan görüşleri belirlemeye çalıştı.
“Hak Dini Kur’an Dili’nin çoğunlukla geleneksel tefsir çizgisinde yer aldığı kabul edilmekle beraber bazı ayetlere kendisinden önceki âlimlerin verdiği anlamlar yerine yeni anlamlar vermesi onun orijinal tefsir yapabilen bir âlim olduğunu kanıtladı. Fıkıh ve usul-i fıkıh sahasına da çok hâkim olan Muhammed Hamdi, tasavvufla da ilgilendi. Tefsirini hazırlarken vahdet-i vücut konusunda yer yer eleştirdiği İbnü’l-Arabi’den bol miktarda alıntılar yapması ve zaman zaman sufi meşrepli bir üslup kullanması tasavvufi temayülünün işaretleri sayılır. 3-4 yıl aralıksız felsefe ile meşgul olan Muhammed Hamdi, Batılı bazı yazarların mantık ve felsefe kitaplarını tercüme etmek, pozitivizm, materyalizm ve evrim teorisi başta olmak üzere çeşitli felsefi sistemleri eleştirerek, felsefede de söz sahibi bir âlim olduğunu gösterdi.

1- Hak Dini Kur’an Dili: 48 yaşında iken başlayıp 60 yaşında tamamladığı tefsiri olup en meşhur eseridir.
2- İrşadü’l-Ahlaf fi Ahkami’l-Evkaf: Mülkiye Mektebi’nde okutmak üzere hazırladığı bir ders kitabı.
3- Hz. Muhammed (SAV)’in Dini İslam: Anglikan Kilisesi’nin sorularına şeyhülislamlık adına verdiği cevaplardan oluşan bir risaledir. Tefsirinin sonraki baskılarının baş tarafına eklenerek yayımlandı.
4- Metalib ve Mezahib: Fransız felsefe tarihçisi Paul Janet ve Gabriel Seailles tarafından yazılan “Histoire de la philosophie” adlı eserin tercümesidir. “Tahlili Tarih-i Felsefe” başlığını da taşıyan esere yazdığı mukaddime ile tahlil ve tenkit mahiyetindeki geniş dipnotları felsefi bakımdan değer taşımaktadır.
5- İstintaci ve İstikrai Mantık: İngiliz müellifi Alexander Bain’e ait eserin Fransızcaya yapılan tercümesinden Türkçeye çevirdiği bu kitabı Süleymaniye Medresesi’nde öğrencilere ders notu olarak verdi.

Yorumlar (0)
sanalbasin.com üyesidir
Namaz Vakti 06 Şubat 2023
İmsak 06:09
Güneş 07:30
Öğle 12:58
İkindi 15:50
Akşam 18:15
Yatsı 19:31
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 22 54
2. Fenerbahçe 21 45
3. Başakşehir 21 40
4. Beşiktaş 21 39
5. A.Demirspor 21 38
6. Trabzonspor 22 38
7. Kayserispor 21 32
8. Konyaspor 21 27
9. Karagümrük 21 26
10. Gaziantep FK 22 25
11. Alanyaspor 22 25
12. Sivasspor 22 24
13. Antalyaspor 21 24
14. Hatayspor 21 23
15. Ankaragücü 21 22
16. Kasımpaşa 22 22
17. Giresunspor 21 21
18. İstanbulspor 22 21
19. Ümraniye 21 14
Takımlar O P
1. Samsunspor 22 42
2. Eyüpspor 21 41
3. Bodrumspor 21 38
4. Pendikspor 22 37
5. Rizespor 21 37
6. Keçiörengücü 22 37
7. Sakaryaspor 22 37
8. Bandırmaspor 21 34
9. Boluspor 22 34
10. Manisa FK 21 30
11. Göztepe 22 30
12. Adanaspor 22 25
13. Tuzlaspor 22 22
14. Altay 22 19
15. Erzurumspor 22 18
16. Altınordu 21 17
17. Gençlerbirliği 22 16
18. Denizlispor 22 16
19. Yeni Malatyaspor 22 17
Takımlar O P
1. Arsenal 20 50
2. M.City 21 45
3. M. United 21 42
4. Newcastle 21 40
5. Tottenham 22 39
6. Brighton 20 34
7. Brentford 21 33
8. Fulham 22 32
9. Chelsea 21 30
10. Liverpool 20 29
11. Aston Villa 21 28
12. Crystal Palace 21 24
13. Nottingham Forest 21 24
14. Leicester City 21 21
15. Wolves 21 20
16. West Ham United 21 19
17. Leeds United 20 18
18. Everton 21 18
19. Bournemouth 21 17
20. Southampton 21 15
Takımlar O P
1. Barcelona 20 53
2. Real Madrid 20 45
3. Real Sociedad 20 39
4. Atletico Madrid 20 35
5. Villarreal 20 31
6. Real Betis 20 31
7. Athletic Bilbao 20 29
8. Rayo Vallecano 19 29
9. Osasuna 20 29
10. Mallorca 20 28
11. Girona 20 24
12. Celta Vigo 20 23
13. Real Valladolid 20 23
14. Almeria 19 22
15. Espanyol 20 21
16. Sevilla 20 21
17. Valencia 20 20
18. Cadiz 20 19
19. Getafe 20 18
20. Elche 20 9
Whatsap İhbar Hattı