banner8

banner9

11.05.2022, 12:27 63

Etimoloji sohbetleri 4: Ailevi kavramlar 

Aile toplumun özüdür. Sağlam ailelerden güçlü cemiyetler, güçlü cemiyetlerden kudretli milletler teşekkül eder. Evlilik neticesinde anne-baba ve kardeşlerden  müteşekkil en küçük sosyolojik topluluğa aile denir. Arapça “iyal” kelimesi bakmakla yükümlü olduğun hane halkı demektir. Sosyolojik olarak çekirdek aile anne-baba ve çocuklardan oluşurken daha önceki zamanlarda aile hep birlikte mukim olan akrabaların tümüne birden verilen genel isimdir. Latince ise “Familia” bir evin hizmetlileri anlamında herkesin birbirinden sorumlu oldukları ortak yapı anlamındadır.

Ailede “anne” kavramı önemlidir.Anne kelimesinin aslı Uygurca “ana” şeklindedir. Arapça ise “umm” demektir ki gerek toplumlara liderlik yapan “imam” kavramı gerekse ümmet aynı kökten gelir. Demek anne bebeğini besler, korur ve kollar, imam cemaatini ve ümmet insanlık ailesinin diğer mazlum ve masum topluluklarını. Nasıl ki Latince “familia” herkesin birbirinden sorumlu olduğu topluluk demek ise ümmet dahi herkesin sadece kendisinden değil kendi gibi olmayanlardan da sorumlu olduğu evrensel bir şefkat topluluğudur.

Bir çok dilde “baba” kelimesi de sesteştir. Baba,  saygın ve yaşlı olan erkeğe denir. Papa veya peder kelimeleri de baba anlamında dini liderler için kullanılır. İlginçtir ki “İmam” kelimesi İslam’da anne anlamına gelen “umm” ile aynı kökten iken, Hristiyanlıkta dini liderler baba kavramıyla ifadelendirilirler. Kanımca İslam’ın insanlığın ilk inanç sistemi olmasından kaynaklanmaktadır bu durum. Zira en eski dönemlerde toplumlar ata-erkil değil, ana-erkil toplumlardı.

İngilizce “baba” daha informel olarak “daddy” diye de ifadelendirilir ki Türkçemiz de “dede” büyükbaba anlamındadır.İngilizce  büyükanne “Nanny” iken Türkçe de ise nine şeklinde kullanılır. “Amca” kelimesinin ise eski Türkçe’de karşılığı “Abica” şeklinde dillendirilir.  Bunun anlamı ise Babacık demektir. "Amca yarı babadır" ifadesi de ordan gelse gerektir. Özellikle İslam peygamberi Ebu Talib’in yani amcasının evinde yetiştiği için amcalık önemli bir pozisyondur müslüman aileler için.

Dayı” kelimesi  Çince’de “büyük” anlamına gelen “tay” kelimesi ile Türkçe’deki “ağa” kelimelerinin birleşimi olan “tayaga” kelimesinin değişerek dayı şeklini aldığı söylenir. “

Yenge” kelimesi ise aileye dışardan geldiği için “yeni gelen- gelin” şeklinde bir anlamı vardır. Gelin kelimesi de zaten gelmek ile ilgilidir ve aslı “kelin” şeklindedir. Ev hanesine geldiği için “gelin” denmiştir. 

Damat” kelimesi ise “duvar” anlamına gelen “Dam” kelimesinden gelir. Nitekim “tamga” Eski Türklerde gemilerin demir attıkları iskele anlamındadır. Öyleyse damat bir evin adeta duvarı gibi o evin koruyucusu ve kollayıcısıdır.

Enişte kelimesinin aslı ise Kırgız Türkçesindeki “aşta” kelimesinden türetildiği söylenir. Kırgız Türkçesinde "aşta" kelimesi birleştiren, perçinleyen anlamlarına gelir. Dolayısıyla “enişte” iki aileyi birbirine birleştiren, perçinleyen gibi bir anlamı vardır.

Düğün kelimesinin ise “düğ” fiil kökünden geldiğinden şüphe yoktur. Tıpkı ceketi düğmelemek gibi iki kişinin hayatlarını düğmeledikleri  yani birleştirdikleri güne “düğün” denir. Zaten nikah yaparken ki anlaşmada hayati düğümlemekten ibarettir. Arapça’da  '' anlamına “zevc” kelimesi ise "zevcetü’l na’leyn” şeklinde iki terliğin iki parçası gibidir. Dolayısıyla zevcin ve zevcenin birbirlerini tamamlayan özellikleri vardır.

Kelimelerin inşa edici özellikleri vardır. Bir toplumu diriltmek kelimelerin anlamları üzerinde düşünmekle mümkün olduğu gibi bir aileyi yeniden inşa etmekte öyledir. Zaten kelimelerin anlamlarını bilince, insanların da yapmaları gereken vazifeleri belli olur.

selam ve dua ile

Yorumlar (0)
sanalbasin.com üyesidir
Namaz Vakti 03 Aralık 2022
İmsak 06:02
Güneş 07:27
Öğle 12:33
İkindi 15:08
Akşam 17:29
Yatsı 18:49
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 16 37
2. Rizespor 14 25
3. Pendikspor 14 25
4. Keçiörengücü 14 25
5. Boluspor 14 25
6. Samsunspor 14 24
7. Manisa FK 14 23
8. Bodrumspor 14 22
9. Bandırmaspor 14 21
10. Sakaryaspor 15 19
11. Altay 14 18
12. Adanaspor 14 17
13. Göztepe 13 17
14. Tuzlaspor 15 16
15. Erzurumspor 14 14
16. Altınordu 14 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 14 7
19. Denizlispor 14 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4
Whatsap İhbar Hattı