11.05.2022, 12:27 41

Etimoloji sohbetleri 4: Ailevi kavramlar 

Aile toplumun özüdür. Sağlam ailelerden güçlü cemiyetler, güçlü cemiyetlerden kudretli milletler teşekkül eder. Evlilik neticesinde anne-baba ve kardeşlerden  müteşekkil en küçük sosyolojik topluluğa aile denir. Arapça “iyal” kelimesi bakmakla yükümlü olduğun hane halkı demektir. Sosyolojik olarak çekirdek aile anne-baba ve çocuklardan oluşurken daha önceki zamanlarda aile hep birlikte mukim olan akrabaların tümüne birden verilen genel isimdir. Latince ise “Familia” bir evin hizmetlileri anlamında herkesin birbirinden sorumlu oldukları ortak yapı anlamındadır.

Ailede “anne” kavramı önemlidir.Anne kelimesinin aslı Uygurca “ana” şeklindedir. Arapça ise “umm” demektir ki gerek toplumlara liderlik yapan “imam” kavramı gerekse ümmet aynı kökten gelir. Demek anne bebeğini besler, korur ve kollar, imam cemaatini ve ümmet insanlık ailesinin diğer mazlum ve masum topluluklarını. Nasıl ki Latince “familia” herkesin birbirinden sorumlu olduğu topluluk demek ise ümmet dahi herkesin sadece kendisinden değil kendi gibi olmayanlardan da sorumlu olduğu evrensel bir şefkat topluluğudur.

Bir çok dilde “baba” kelimesi de sesteştir. Baba,  saygın ve yaşlı olan erkeğe denir. Papa veya peder kelimeleri de baba anlamında dini liderler için kullanılır. İlginçtir ki “İmam” kelimesi İslam’da anne anlamına gelen “umm” ile aynı kökten iken, Hristiyanlıkta dini liderler baba kavramıyla ifadelendirilirler. Kanımca İslam’ın insanlığın ilk inanç sistemi olmasından kaynaklanmaktadır bu durum. Zira en eski dönemlerde toplumlar ata-erkil değil, ana-erkil toplumlardı.

İngilizce “baba” daha informel olarak “daddy” diye de ifadelendirilir ki Türkçemiz de “dede” büyükbaba anlamındadır.İngilizce  büyükanne “Nanny” iken Türkçe de ise nine şeklinde kullanılır. “Amca” kelimesinin ise eski Türkçe’de karşılığı “Abica” şeklinde dillendirilir.  Bunun anlamı ise Babacık demektir. "Amca yarı babadır" ifadesi de ordan gelse gerektir. Özellikle İslam peygamberi Ebu Talib’in yani amcasının evinde yetiştiği için amcalık önemli bir pozisyondur müslüman aileler için.

Dayı” kelimesi  Çince’de “büyük” anlamına gelen “tay” kelimesi ile Türkçe’deki “ağa” kelimelerinin birleşimi olan “tayaga” kelimesinin değişerek dayı şeklini aldığı söylenir. “

Yenge” kelimesi ise aileye dışardan geldiği için “yeni gelen- gelin” şeklinde bir anlamı vardır. Gelin kelimesi de zaten gelmek ile ilgilidir ve aslı “kelin” şeklindedir. Ev hanesine geldiği için “gelin” denmiştir. 

Damat” kelimesi ise “duvar” anlamına gelen “Dam” kelimesinden gelir. Nitekim “tamga” Eski Türklerde gemilerin demir attıkları iskele anlamındadır. Öyleyse damat bir evin adeta duvarı gibi o evin koruyucusu ve kollayıcısıdır.

Enişte kelimesinin aslı ise Kırgız Türkçesindeki “aşta” kelimesinden türetildiği söylenir. Kırgız Türkçesinde "aşta" kelimesi birleştiren, perçinleyen anlamlarına gelir. Dolayısıyla “enişte” iki aileyi birbirine birleştiren, perçinleyen gibi bir anlamı vardır.

Düğün kelimesinin ise “düğ” fiil kökünden geldiğinden şüphe yoktur. Tıpkı ceketi düğmelemek gibi iki kişinin hayatlarını düğmeledikleri  yani birleştirdikleri güne “düğün” denir. Zaten nikah yaparken ki anlaşmada hayati düğümlemekten ibarettir. Arapça’da  '' anlamına “zevc” kelimesi ise "zevcetü’l na’leyn” şeklinde iki terliğin iki parçası gibidir. Dolayısıyla zevcin ve zevcenin birbirlerini tamamlayan özellikleri vardır.

Kelimelerin inşa edici özellikleri vardır. Bir toplumu diriltmek kelimelerin anlamları üzerinde düşünmekle mümkün olduğu gibi bir aileyi yeniden inşa etmekte öyledir. Zaten kelimelerin anlamlarını bilince, insanların da yapmaları gereken vazifeleri belli olur.

selam ve dua ile

Yorumlar (0)
21
açık
Namaz Vakti 22 Mayıs 2022
İmsak 03:40
Güneş 05:19
Öğle 12:40
İkindi 16:30
Akşam 19:52
Yatsı 21:24
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 37 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 37 62
5. Alanyaspor 37 61
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 37 57
9. Sivasspor 38 54
10. Kasımpaşa 38 53
11. Adana Demirspor 37 52
12. Galatasaray 38 52
13. Hatayspor 37 50
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 37 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 37 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 37 90
2. Liverpool 37 89
3. Chelsea 37 71
4. Tottenham 37 68
5. Arsenal 37 66
6. M. United 37 58
7. West Ham United 37 56
8. Wolverhampton Wanderers 37 51
9. Leicester City 37 49
10. Brighton 37 48
11. Brentford 37 46
12. Newcastle 37 46
13. Crystal Palace 37 45
14. Aston Villa 37 45
15. Southampton 37 40
16. Everton 37 39
17. Burnley 37 35
18. Leeds United 37 35
19. Watford 37 23
20. Norwich City 37 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 37 73
3. Atletico Madrid 37 68
4. Sevilla 37 67
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 37 62
7. Villarreal 37 56
8. Athletic Bilbao 37 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 37 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Espanyol 37 41
14. Elche 37 39
15. Getafe 37 39
16. Granada 37 37
17. Mallorca 37 36
18. Cadiz 37 36
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 37 31
Whatsap İhbar Hattı